De Omgevingswet: wat betekent ze voor gemeenten en participatie?

De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Ze brengt regels over onder meer ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water samen. Voor gemeenten zijn samenhangende keuzes over de leefomgeving en het betrekken van inwoners belangrijke aandachtspunten. Lees de introductie van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO).

Waarom een samenhangende aanpak van de leefomgeving?

Keuzes over wonen, verkeer, groen en milieu raken elkaar. De wet wil die onderwerpen in samenhang laten beoordelen, met ruimte voor lokaal maatwerk. Voor een gemeente betekent dit dat diensten hun kennis en keuzes op elkaar moeten afstemmen. Een los participatiemoment of een nieuw digitaal platform is daarvoor op zichzelf niet voldoende.

Welke instrumenten zijn relevant voor gemeenten?

Gemeenten werken onder meer met de omgevingsvisie, programma’s, het omgevingsplan en omgevingsvergunningen. Deze instrumenten hebben verschillende functies en procedures. Het projectbesluit hoort bij de bevoegdheden van het Rijk, provincies en waterschappen. IPLO geeft een overzicht per bestuursniveau.

Wat betekent participatie bij een vergunningaanvraag?

Bij een aanvraag voor een omgevingsvergunning moet de initiatiefnemer aangeven of participatie heeft plaatsgevonden en, zo ja, hoe en met welk resultaat. Dat betekent niet dat participatie bij elke aanvraag verplicht is. Voor bepaalde buitenplanse omgevingsplanactiviteiten kan de gemeenteraad participatie wel als verplicht aanvraagvereiste aanwijzen. De gekozen aanpak moet bij het initiatief en de invloed op de omgeving passen. Lees de officiële toelichting op participatie bij de omgevingsvergunning.

Hoe organiseer je een bruikbaar gesprek met inwoners?

Begin met de vraag welke keuzes nog openliggen en wie gevolgen van het initiatief ondervindt. Leg in begrijpelijke taal uit waarover inwoners kunnen meedenken. Combineer passende online en fysieke contactmomenten, leg reacties zorgvuldig vast en koppel terug wat ermee gebeurt. Zo krijgt het participatieproces betekenis voor zowel bewoners als de besluitvorming.

Een buurtnetwerk kan helpen om betrokken bewoners te informeren, vragen te verzamelen en bijeenkomsten aan te kondigen. Kijk daarnaast welke mensen via andere kanalen moeten worden bereikt. De inzet van een digitaal hulpmiddel is geen bewijs dat een traject aan alle wettelijke vereisten voldoet. Raadpleeg voor de juridische uitwerking de participatiegids van IPLO en het toepasselijke lokale beleid.

Verder lezen over lokale participatie

Bekijk ook onze artikelen over fysieke ontmoetingen, het initiatief bij participatie, onderzoek aan de UGent en het participatietraject in Boechout.

Veelgestelde vragen

Wanneer is de Omgevingswet in werking getreden?

De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. De eerder in dit artikel genoemde planning voor 2021 is achterhaald.

Wat bundelt de Omgevingswet?

De wet bundelt regels over de fysieke leefomgeving, waaronder bouwen, milieu, water en ruimtelijke ordening. De uitwerking hangt af van het instrument en het concrete initiatief.

Is participatie verplicht bij elke aanvraag voor een omgevingsvergunning?

Een aanvrager moet aangeven of en hoe participatie heeft plaatsgevonden. Participatie zelf is niet altijd verplicht; bij aangewezen gevallen van buitenplanse omgevingsplanactiviteiten kan dat anders zijn.

Kan een online buurtnetwerk een participatietraject ondersteunen?

Ja. Het kan helpen om bewoners te informeren, reacties te verzamelen en bijeenkomsten aan te kondigen. Het gebruik van een platform bewijst op zichzelf niet dat een traject aan wettelijke vereisten voldoet.